Urydyna nie jest ziołem ani witaminą, a mimo to coraz częściej pojawia się na półkach obok preparatów wspierających pamięć i koncentrację. To nukleozyd, czyli jeden z elementarnych budulców kwasu rybonukleinowego (RNA), obecny w każdej komórce organizmu i w wielu produktach spożywczych. Przyjrzeliśmy się temu, jaką rolę odgrywa, dlaczego łączy się ją z choliną i kwasami omega-3, co mówią badania o jej przyjmowaniu i komu radzilibyśmy ostrożność.
Czym jest urydyna i gdzie występuje
Urydyna składa się z zasady azotowej (uracylu) połączonej z cukrem (rybozą). Po przyłączeniu reszty fosforanowej staje się monofosforanem urydyny (UMP), a to właśnie UMP jest postacią stosowaną w suplementach, ponieważ lepiej się wchłania i jest stabilniejszy. W organizmie urydyna jest syntetyzowana w wątrobie, a jej stężenie we krwi należy do najwyższych spośród wszystkich nukleozydów. W diecie znajdziemy ją w drożdżach piwnych, wątróbce, brokułach, pomidorach, rybach, a przede wszystkim w mleku, w tym w mleku kobiecym, gdzie jest jednym z ważniejszych nukleotydów dla rozwijającego się dziecka.
Jaką rolę odgrywa urydyna w organizmie
Budowa RNA i błon komórkowych
Urydyna jest niezbędna do syntezy RNA, a więc do odczytu informacji genetycznej i produkcji białek. Druga, mniej znana rola dotyczy błon komórkowych: w tak zwanym szlaku Kennedy’ego urydyna (jako UTP i CTP) uczestniczy w powstawaniu fosfatydylocholiny, głównego fosfolipidu błon neuronów. Właśnie z tego mechanizmu wynika pomysł łączenia urydyny z choliną i kwasem DHA, które są pozostałymi elementami tej układanki.
Układ nerwowy
Badania Richarda Wurtmana i współpracowników z MIT (2006 do 2010), prowadzone głównie na zwierzętach, wykazały, że podawanie UMP razem z DHA i choliną zwiększało ilość synaps i fosfolipidów w mózgu oraz poprawiało wyniki w testach pamięci. U ludzi dane są skromniejsze: preparat medyczny zawierający UMP, DHA, cholinę i witaminy z grupy B był badany u osób starszych z łagodnymi trudnościami pamięciowymi, z umiarkowanym efektem w niektórych testach.
Energetyka komórki i wątroba
Urydyna bierze udział w metabolizmie glikogenu i w procesach glikozylacji białek. W badaniach eksperymentalnych opisano jej wpływ na funkcjonowanie mitochondriów i na regenerację hepatocytów, co tłumaczy obecność urydyny w niektórych preparatach wspierających wątrobę.
Urydyna a pamięć, koncentracja i nastrój: co wiemy
Trzeba uczciwie powiedzieć, że większość entuzjastycznych opisów pochodzi z badań na zwierzętach lub z małych prób klinicznych. W badaniu z 2011 roku (Kondo i wsp.) nastolatki z obniżonym nastrojem przyjmowały 1 g urydyny dziennie przez 6 tygodni; zaobserwowano poprawę w skali objawów, ale badanie było otwarte i objęło zaledwie siedem osób. Dane u zdrowych dorosłych właściwie nie istnieją. Uznajemy więc urydynę za składnik obiecujący, o dobrze opisanym mechanizmie, ale o słabej dokumentacji klinicznej. Jeśli sięgasz po nią, oczekuj subtelnego wsparcia, nie zmiany jakości myślenia.
Urydyna, cholina i DHA: dlaczego razem
Trzy składniki szlaku Kennedy’ego działają synergicznie: cholina dostarcza „głowy” fosfolipidu, DHA jego „ogona”, a urydyna energii i nukleotydu potrzebnego do ich połączenia. W badaniach Wurtmana pojedyncze składniki dawały słabszy efekt niż ich połączenie. W praktyce oznacza to, że preparat z samą urydyną ma mniej sensu niż zestaw: UMP 250 do 500 mg, cholina (na przykład alfa-GPC lub CDP-cholina 250 do 500 mg) i DHA około 500 do 1000 mg dziennie.
Dawkowanie i sposób stosowania
- Monofosforan urydyny (UMP): 250 do 500 mg dziennie; w badaniach klinicznych stosowano też 1 g dziennie przez 6 tygodni.
- Pora: rano lub w południe, z posiłkiem zawierającym tłuszcz, jeśli łączysz ją z DHA.
- Cykl: 8 do 12 tygodni, potem przerwa i ocena efektu.
- Forma: kapsułki lub proszek; urydyna jest rozpuszczalna w wodzie i ma lekko słodkawy smak.
- Łączenie: z choliną i omega-3 (uzasadnione mechanizmem), z witaminami z grupy B (kofaktory).
Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje
Urydyna jest substancją endogenną i w zwykłych dawkach uznaje się ją za bezpieczną. Zgłaszane działania niepożądane to dolegliwości żołądkowe, bóle głowy i uczucie zmęczenia, zwykle przy dawkach powyżej 1 g. Są jednak sytuacje wymagające ostrożności:
- osoby leczone onkologicznie, zwłaszcza fluorouracylem lub kapecytabiną: urydyna (w postaci triacetylourydyny) jest antidotum na te leki, więc może osłabiać ich działanie;
- kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz dzieci: brak badań;
- osoby z chorobami nerek lub zaburzeniami metabolizmu puryn i pirymidyn: wymagana konsultacja.
Najczęściej zadawane pytania
Czy urydyna jest bezpieczna przy codziennym stosowaniu?
W dawkach 250 do 500 mg dziennie przez kilka tygodni była dobrze tolerowana w dostępnych badaniach. Dłuższych obserwacji u zdrowych osób nie ma, dlatego radzimy stosować ją w cyklach i obserwować reakcję organizmu.
Czy urydyna poprawia sen?
W badaniach na zwierzętach urydyna wpływała na regulację snu, a część użytkowników opisuje głębszy sen. U ludzi brakuje kontrolowanych badań na ten temat, więc traktujemy to jako obserwację, nie udowodniony efekt.
Co to jest triacetylourydyna?
To pochodna urydyny o lepszej biodostępności, stosowana jako lek w zatruciu fluorouracylem i w badaniach nad zaburzeniami metabolicznymi. W suplementach diety w Polsce nie występuje.
Podsumowanie
Urydyna to naturalny nukleozyd o dobrze opisanej roli w budowie RNA i błon neuronów, którego znaczenie dla pamięci i koncentracji opiera się głównie na badaniach przedklinicznych i mechanizmie szlaku Kennedy’ego. Jako element zestawu z choliną i DHA, stosowana w cyklach, może być rozsądnym wsparciem dla osób pracujących umysłowo. Pamiętaj jednak, że suplement nie zastępuje snu, zróżnicowanej diety ani konsultacji z lekarzem, a osoby w trakcie leczenia onkologicznego powinny bezwzględnie zapytać o zgodę.
Źródła
- Wurtman R.J. i wsp., Synaptic proteins and phospholipids are increased in gerbil brain by administering uridine plus docosahexaenoic acid orally, Brain Research, 2006.
- Wurtman R.J., Cansev M., Sakamoto T., Ulus I.H., Use of phosphatide precursors to promote synaptogenesis, Annual Review of Nutrition, 2009.
- Kondo D.G. i wsp., Open-label uridine for treatment of depressed adolescents with bipolar disorder, Journal of Child and Adolescent Psychopharmacology, 2011.
- Scheltens P. i wsp., Efficacy of Souvenaid in mild Alzheimer’s disease: results from a randomized, controlled trial, Journal of Alzheimer’s Disease, 2012.
- Yamamoto T. i wsp., Uridine and its nucleotides: biological role and clinical aspects, Nucleosides, Nucleotides and Nucleic Acids, 2011.