Hupercyna A to alkaloid wyodrębniony z widłaka pilastego (Huperzia serrata), niepozornej rośliny zarodnikowej rosnącej w wilgotnych lasach Chin, Indii i Azji Południowo-Wschodniej. W medycynie chińskiej ziele znane jako Qian Ceng Ta stosowano od stuleci przy stłuczeniach, obrzękach i osłabieniu, a w latach osiemdziesiątych chińscy farmakolodzy opisali jego główny składnik jako silny inhibitor acetylocholinoesterazy. Od tego czasu hupercyna A budzi zainteresowanie jako wsparcie pamięci i koncentracji. Przyjrzeliśmy się jej działaniu, dawkom z badań i ograniczeniom, o których warto wiedzieć, zanim sięgniesz po kapsułki.
Czym jest hupercyna A i skąd pochodzi
Huperzia serrata (dawniej Lycopodium serratum) należy do widłakowatych, jednej z najstarszych grup roślin lądowych. Rośnie bardzo powoli, nawet kilkanaście lat do osiągnięcia dojrzałości, dlatego dziko rosnące stanowiska są chronione, a część surowca pochodzi dziś z upraw lub z innych gatunków widłaków. Hupercyna A występuje w roślinie w śladowych ilościach (około 0,01 procent suchej masy), co oznacza, że standaryzowany ekstrakt zawiera zwykle 1 procent alkaloidu, a dawki podaje się w mikrogramach. W preparatach spotkasz zarówno hupercynę naturalną, jak i syntetyczną; chemicznie są identyczne, a różnice dotyczą czystości i ceny.
Jak działa hupercyna A
Mechanizm jest dobrze poznany: hupercyna A odwracalnie hamuje acetylocholinoesterazę, enzym rozkładający acetylocholinę w szczelinie synaptycznej. Więcej acetylocholiny oznacza sprawniejsze przekazywanie sygnału w obszarach mózgu odpowiedzialnych za uczenie się i pamięć, w tym w hipokampie. Jest to ten sam mechanizm, który wykorzystują leki stosowane w chorobach otępiennych, i właśnie dlatego hupercyna A, mimo statusu suplementu diety w Polsce, wymaga szacunku należnego substancjom o silnym działaniu. Oprócz hamowania enzymu badania przedkliniczne opisują działanie ochronne na neurony wobec nadmiaru glutaminianu i stresu oksydacyjnego.
Właściwości w świetle badań
Pamięć i uczenie się
W chińskim badaniu z 1999 roku (Sun i wsp.) 68 nastolatków skarżących się na trudności z zapamiętywaniem przyjmowało przez 4 tygodnie 100 µg hupercyny A dwa razy dziennie lub placebo; w grupie badanej poprawiły się wyniki testów pamięci. Badanie było niewielkie i krótkie, ale pozostaje jednym z nielicznych przeprowadzonych u zdrowych osób.
Funkcje poznawcze u osób starszych
Przegląd Cochrane (Li i wsp., 2008) oraz metaanaliza Yanga i wsp. (2013) zebrały kilkanaście badań z udziałem osób z zaburzeniami poznawczymi, głównie z Chin. Wyniki wskazywały na korzystny wpływ na testy funkcji poznawczych, ale autorzy podkreślali niską jakość metodologiczną części prób. Większe badanie amerykańskie (Rafii i wsp., 2011) z dawką 200 µg dwa razy dziennie nie potwierdziło efektu, natomiast dawka 400 µg dwa razy dziennie dawała poprawę w jednym z testów. Zwracamy na to uwagę, bo pokazuje, że dane nie są jednoznaczne, a dawki z badań wyraźnie przewyższają te z typowych suplementów.
Wysiłek i zmęczenie
Pojedyncze badania sugerowały lepszą tolerancję wysiłku umysłowego w warunkach zmęczenia. Dane są zbyt skąpe, by uznać to za udokumentowaną właściwość.
Dawkowanie i sposób stosowania
- Typowa dawka w suplementacji: 50 do 100 µg dziennie; w badaniach klinicznych stosowano 200 do 800 µg dziennie w dawkach podzielonych.
- Pora: rano, z posiłkiem lub bez; działanie utrzymuje się 10 do 14 godzin, dlatego nie przyjmuj jej wieczorem.
- Cykle: ze względu na długi okres półtrwania i możliwą kumulację rozsądne jest stosowanie przez 2 do 4 tygodni, a następnie przerwa o podobnej długości. Część osób stosuje schemat 5 dni przyjmowania i 2 dni przerwy.
- Od najmniejszej dawki: zacznij od 50 µg i obserwuj reakcję.
- Łączenie: z choliną (alfa-GPC, CDP-cholina), która dostarcza surowca do syntezy acetylocholiny; nie łącz z innymi inhibitorami acetylocholinoesterazy.
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Ponieważ hupercyna A zwiększa ilość acetylocholiny, jej nadmiar objawia się typowo: nudnościami, biegunką, ślinotokiem, potliwością, zwężeniem źrenic, zwolnieniem tętna, skurczami mięśni i niepokojem. Objawy te pojawiały się w badaniach przy wyższych dawkach i ustępowały po odstawieniu. Kto powinien zrezygnować lub skonsultować stosowanie z lekarzem:
- osoby przyjmujące leki na choroby otępienne (donepezyl, rywastygmina, galantamina) oraz leki cholinergiczne na miastenię lub jaskrę;
- osoby z astmą lub przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (acetylocholina zwęża oskrzela);
- osoby z wolnym tętnem, zaburzeniami rytmu serca lub chorobą wrzodową;
- osoby z padaczką;
- kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz dzieci i młodzież, u których nie przeprowadzono badań bezpieczeństwa;
- osoby przyjmujące leki antycholinergiczne (niektóre leki na nietrzymanie moczu, alergię, chorobę Parkinsona), których działanie hupercyna może osłabiać.
Jak wybrać preparat
Zwracamy uwagę na trzy rzeczy: czy producent podaje dokładną zawartość hupercyny A w mikrogramach (a nie tylko „ekstrakt z Huperzia serrata”), czy ekstrakt jest standaryzowany (zwykle 1 procent) i czy dawka dzienna nie przekracza 200 µg. Preparaty łączone z choliną i witaminami z grupy B są rozsądnym wyborem dla osób, które chcą zacząć od zestawu, a nie od pojedynczej substancji.
Najczęściej zadawane pytania
Po jakim czasie działa hupercyna A?
Szczyt stężenia we krwi przypada po około godzinie, a działanie utrzymuje się kilkanaście godzin, więc część osób odczuwa lepsze skupienie już pierwszego dnia. W badaniach nad pamięcią ocenę prowadzono po 4 do 12 tygodniach regularnego stosowania.
Czy hupercynę można stosować codziennie przez wiele miesięcy?
Nie zalecamy tego. Ze względu na kumulację i brak długoterminowych badań u zdrowych osób rozsądniejsze są cykle z przerwami, najlepiej ustalone z farmaceutą lub lekarzem.
Hupercyna naturalna czy syntetyczna?
Chemicznie to ta sama cząsteczka. Syntetyczna bywa czystsza i tańsza, naturalna pochodzi z ekstraktu rośliny o ograniczonych zasobach. Ważniejsza niż pochodzenie jest precyzyjnie podana dawka.
Podsumowanie
Hupercyna A to jeden z niewielu składników suplementów o mechanizmie identycznym z lekami, co jest zarówno jej siłą, jak i powodem do ostrożności. Dla zdrowej osoby dorosłej, bez chorób układu krążenia, oddechowego i bez leków cholinergicznych, niewielka dawka stosowana w cyklach może być sensownym wsparciem skupienia w okresach intensywnej nauki lub pracy. Oczekuj subtelnego efektu, zaczynaj od najmniejszej dawki i traktuj ją jako uzupełnienie snu, ruchu i zróżnicowanej diety, a nie ich zamiennik.
Źródła
- Li J., Wu H.M., Zhou R.L., Liu G.J., Dong B.R., Huperzine A for Alzheimer’s disease, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2008.
- Yang G., Wang Y., Tian J., Liu J.P., Huperzine A for Alzheimer’s disease: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials, PLoS One, 2013.
- Rafii M.S. i wsp., A phase II trial of huperzine A in mild to moderate Alzheimer disease, Neurology, 2011.
- Sun Q.Q. i wsp., Huperzine-A capsules enhance memory and learning performance in 34 pairs of matched adolescent students, Acta Pharmacologica Sinica, 1999.
- Ma X., Tan C., Zhu D., Gang D.R., Xiao P., Huperzine A from Huperzia species: an ethnopharmacological review, Journal of Ethnopharmacology, 2007.